Lè lưỡi chào, chiếc khăn trắng choàng quanh cổ, con đường luôn đi theo chiều kim đồng hồ: phong tục thường ngày của người Tạng đầy ý nghĩa khi bạn biết những câu chuyện đằng sau chúng.
Một phần niềm vui khi đi du lịch ở Tây Tạng là khám phá những phong tục lúc đầu thấy lạ lẫm, rồi học được lý lẽ ấm áp, hợp lý đằng sau chúng. Từ lời chào đến những niềm tin cầu may, đời sống thường nhật của người Tạng đan xen đầy ý nghĩa. Dưới đây là một số phong tục hấp dẫn nhất bạn có thể gặp, và cách đón nhận chúng một cách nhã nhặn.
Chiếc khăn trắng: khata
Nếu có một phong tục mà mọi du khách nên biết, đó là khata, chiếc khăn lụa nghi lễ màu trắng được trao như cử chỉ của sự tôn trọng, chào đón và lời chúc tốt đẹp. Người Tạng trao khata vào vô số dịp: chào đón khách, chào người lớn tuổi, tiễn biệt, tôn vinh thầy và dâng cúng ở chùa.
Màu trắng tượng trưng cho sự thanh tịnh và một tấm lòng tốt, chân thành. Nếu ai đó choàng khata quanh cổ bạn, đó là một lời chúc phúc thực sự.
Cách xử lý khata một cách nhã nhặn:
- Trao và nhận bằng hai tay, thường kèm một cái cúi đầu nhẹ.
- Khi tôn vinh người lớn tuổi hoặc người có địa vị cao, chiếc khăn có thể được nâng lên ngang đầu như dấu hiệu của sự kính trọng sâu hơn.
- Nếu có người choàng khăn quanh cổ bạn, hãy giữ nguyên một lúc; cởi ra ngay được coi là bất lịch sự.
Lời chào lè lưỡi
Một phong tục khiến du khách thích thú hơn mọi phong tục khác: một người Tạng lớn tuổi có thể chào bạn bằng cách lè lưỡi. Hoàn toàn không thô lỗ, đó là dấu hiệu của sự tôn trọng và thiện chí, và nó có một lịch sử đáng yêu.
Câu chuyện bắt nguồn từ những tin tưởng về một nhân vật lịch sử tàn bạo được cho là có chiếc lưỡi đen. Để cho thấy mình không mang ác ý, rằng mình không phải kẻ đầu độc hay quỷ dữ, người ta lè lưỡi ra làm bằng chứng của một lương tâm trong sáng và một tấm lòng thân thiện. Ngày nay nó còn tồn tại như một cử chỉ lịch sự, đón chào trong thế hệ lớn tuổi, đôi khi đi kèm nụ cười hoặc cái cúi đầu nhẹ.
Tashi Delek và các lời chào khác
Lời chào bạn sẽ nghe và dùng nhiều nhất là “Tashi delek”, một câu chúc tốt lành và ban phước ấm áp dùng cho mọi dịp, hợp với cả chào hỏi, chúc mừng lẫn cầu chúc. Nói câu này kèm nụ cười, có thể thêm cái cúi đầu nhẹ hoặc chắp hai lòng bàn tay, luôn được chào đón và ngay lập tức khiến bạn được yêu mến với những người bạn gặp. Vài chi tiết khác cũng giúp ích: xưng hô với người lớn tuổi một cách tôn trọng, nhận trà và đồ ăn bằng hai tay khi có thể, và đừng ngạc nhiên nếu một cuộc trao đổi ngắn biến thành lời mời hiếu khách hào phóng. Ở đây, sự ấm áp được đáp lại bằng sự ấm áp.
Luôn đi theo chiều kim đồng hồ
Một trong những phong tục hữu ích nhất cần ghi nhớ là đi nhiễu (circumambulation): đi quanh các nơi thiêng theo chiều kim đồng hồ. Quanh tu viện, bảo tháp, núi thiêng, tường mani và hành lang bánh xe cầu nguyện, người hành hương di chuyển theo chiều kim đồng hồ, theo đường đi của mặt trời. (Trong truyền thống Bön cổ hơn, hướng được đảo ngược, ngược chiều kim đồng hồ; hướng dẫn viên sẽ cho bạn biết khi nào áp dụng.)
Khi nghi ngờ, hãy nhìn người hành hương và làm theo. Giữ các công trình thiêng ở bên phải bạn là cách đơn giản để thể hiện sự tôn trọng ở mọi nơi bạn đến.
Phép lịch sự và niềm tin hằng ngày
Một số phong tục nhỏ hơn sẽ giúp bạn đi lại ở Tây Tạng chu đáo:
- Dùng tay phải (hoặc hai tay) để trao và nhận đồ, kể cả quà và tiền.
- Đừng chạm vào đầu người khác. Đầu được coi là bộ phận thiêng liêng nhất của cơ thể.
- Chỉ bằng bàn tay mở, không chỉ bằng một ngón, đặc biệt hướng về người hoặc vật thiêng.
- Đừng giẫm lên ngưỡng cửa; hãy bước qua bậc cửa nhô lên khi vào nhà hay chùa.
- Quay bánh xe cầu nguyện và lần chuỗi hạt theo chiều kim đồng hồ.
- Đối xử nhẹ nhàng với vật thiêng: đừng trèo lên đá mani, đặt đồ lên kinh văn, hay chĩa bàn chân về phía bàn thờ hoặc một người.
Không điều nào trong đó là bài kiểm tra phải vượt qua. Chúng chỉ đơn giản là kết cấu của một nền văn hóa nơi đức tin và đời sống thường nhật không thể tách rời, và những cử chỉ quan tâm nhỏ được để ý và trân trọng.
Đức tin đan xuyên suốt ngày
Điều gây ấn tượng nhất với nhiều du khách là lòng sùng kính chảy liền mạch qua đời sống bình thường như thế nào. Bạn sẽ thấy người ta lẩm nhẩm “Om Mani Padme Hum” khi đi, lần chuỗi tràng hạt (mala) để đếm mật chú, quay bánh xe cầu nguyện cầm tay ở trạm xe buýt, hay dừng lại đi vòng quanh một bảo tháp trên đường ra chợ. Không điều nào trong đó được thực hiện cho du khách xem; đó chỉ là cách rất nhiều người Tạng đi qua ngày của mình, đan những hành động cầu nguyện nhỏ vào việc vặt và đi lại. Hiểu bối cảnh đó khiến mọi phong tục trong hướng dẫn này khớp vào chỗ: những chiếc khăn, những con đường theo chiều kim đồng hồ, cách xử lý nhẹ nhàng với vật thiêng đều xuất phát từ một thế giới quan nơi tâm linh và đời thường là một.
Lòng hiếu khách theo kiểu Tây Tạng
Người Tạng nổi tiếng là chủ nhà ấm áp. Bạn có thể được mời trà bơ hoặc bia lúa mạch, và rót thêm vào tách của bạn là dấu hiệu chào đón chứ không phải sự ép buộc. Cách tiếp cận nhẹ nhàng: nhận những gì bạn có thể, nhấp từ từ, và một cái chạm nhẹ của bàn tay lên tách cho biết bạn đã đủ. Nhận lòng hiếu khách với nụ cười tự nó là một dạng phép lịch sự.
Vài điều nên tránh
- Đừng chụp ảnh người, hoặc bên trong điện thờ, khi chưa hỏi. Nhiều tu viện hạn chế chụp ảnh nội thất, và nụ cười cùng cử chỉ hướng về máy ảnh là cách lịch sự để xin phép với người.
- Tránh hành vi ồn ào hay náo nhiệt trong tu viện và quanh người hành hương.
- Chú ý cách ăn mặc ở nơi tôn giáo: quần áo kín đáo che vai và đầu gối được trân trọng.
Sự tò mò, được đáp lại bằng sự tôn trọng
Những phong tục lúc đầu gây ấn tượng lạ cho du khách, cái lưỡi, những chiếc khăn, những con đường theo chiều kim đồng hồ, hóa ra đều là biểu hiện của sự chân thành, ban phước và tôn kính. Hãy tiếp cận chúng với sự tò mò và lịch thiệp, và bạn sẽ thấy người Tạng hào phóng chia sẻ thế giới của họ.
Thấy những phong tục này trong chuyến đi. Phần lớn những gì hướng dẫn này mô tả diễn ra công khai ở Lhasa. Trong tour 5 ngày Lhasa & hồ Yamdrok của chúng tôi, hướng dẫn viên chào đón bạn bằng một chiếc khata tại sân bay hoặc nhà ga, và bạn đi bộ quanh Barkhor theo chiều kim đồng hồ cùng người hành hương quanh chùa Jokhang (Đại Chiêu). Tour chạy theo hình thức ghép đoàn, và lịch khởi hành sắp tới của chúng tôi cho thấy các ngày đang mở đặt chỗ.
Để tìm hiểu sâu hơn về phép lịch sự ở nơi thiêng, xem hướng dẫn đi kèm của chúng tôi về phép tắc khi đi Tây Tạng: nên và không nên làm. Để hiểu các lễ hội nơi nhiều phong tục này sống động nhất, hãy đọc hướng dẫn các lễ hội Tây Tạng của chúng tôi. Khi bạn sẵn sàng tự mình trải nghiệm tất cả, hãy khám phá các tour Tây Tạng của chúng tôi và liên hệ với chúng tôi để lên kế hoạch chuyến đi. Là du khách quốc tế, bạn sẽ tham gia một tour có tổ chức do đơn vị có giấy phép thực hiện, với hướng dẫn viên và giấy phép du lịch Tây Tạng (Tibet Travel Permit) do chúng tôi làm cho bạn.
Từ trang viết đến cao nguyên
Đi kora cho đúng chiều
Phố Barkhor là nơi những phong tục này trở nên sống động: người hành hương đi theo chiều kim đồng hồ, kinh luân được quay bằng tay phải, đèn bơ thắp sáng trong chùa Jokhang. Cả hai chuyến đi này đều dạo quanh Barkhor cùng hướng dẫn viên bản địa, người sẽ khẽ nhắc bạn nên làm gì.
Lhasa & Yamdrok (5 ngày)
Lhasa · Hồ Yamdrok · Chùa Xiazhulin · Lhasa
Năm ngày xuất phát từ Lhasa: một buổi sáng thực hành nghề thủ công Tây Tạng, các nhà sư tranh biện ở Sera, cung điện Potala và chùa Jokhang, rồi một ngày vượt đèo Kamba La đến hồ Yamdrok và chùa Xiazhulin. Đây là chuyến đi Tây Tạng ngắn nhất của chúng tôi, chạy theo hình thức đoàn ghép vào các ngày cố định.
Lhasa & Everest (7 ngày)
Lhasa · Hồ Yamdrok · Sông băng Karola · Shigatse · Rongbuk · Trại nền Everest · Shigatse · Lhasa
Từ Lhasa đến chân Everest trong một tuần: hai ngày ở Lhasa để làm quen với độ cao, hồ Yamdrok và sông băng Karola trên đường về phía tây, một đêm dưới sườn bắc, và Tashilhunpo trên đường quay về. Đoàn ghép khởi hành theo ngày cố định.
Hỏi đáp
Đó là dấu hiệu của sự tôn trọng và thiện chí. Phong tục bắt nguồn từ một niềm tin về một nhân vật tàn bạo được cho là có chiếc lưỡi đen; cho thấy một chiếc lưỡi bình thường, trong sáng chứng minh người đó không có ác ý. Ngày nay nó còn tồn tại như một lời chào lịch sự giữa những người Tạng lớn tuổi.
