Một du khách biết tôn trọng là một du khách được chào đón. Đây là những điều nên và không nên làm khi đến Tây Tạng: ở tu viện, trên đường kora, quanh người hành hương và trong những lần gặp gỡ thường ngày trên cao nguyên.
Tây Tạng là một nơi sâu sắc về tôn giáo, nơi đời sống thường nhật và việc tu tập tâm linh đan xen. Những du khách đến với chút hiểu biết văn hóa không chỉ là những vị khách tôn trọng hơn mà còn thường có những cuộc gặp gỡ phong phú và ấm áp hơn. Không điều nào phức tạp. Phần lớn chỉ là quan sát, làm theo tín hiệu địa phương và để hướng dẫn viên dẫn đường. Dưới đây là những điều nên và không nên làm đáng biết trước khi bạn đi.
Ở tu viện và chùa
Tu viện là nơi thờ cúng đang hoạt động, không phải phim trường du lịch. Hãy đối xử với chúng như bất kỳ không gian thiêng nào.
Nên:
- Đi theo chiều kim đồng hồ quanh chùa, điện thờ, bánh xe cầu nguyện và bảo tháp, theo hướng người hành hương di chuyển.
- Ăn mặc kín đáo: che vai và đầu gối, bỏ mũ và kính râm khi vào trong điện thờ.
- Nói khẽ và chuyển điện thoại sang chế độ im lặng.
- Quay bánh xe cầu nguyện theo chiều kim đồng hồ nếu bạn muốn, nhẹ nhàng, và không bao giờ quay ngược.
- Hỏi hướng dẫn viên trước khi vào bất kỳ không gian nào bạn không chắc.
Không nên:
- Không chụp ảnh bên trong điện thờ khi chưa được phép. Nhiều nơi cấm; một số nơi thu phí khi cho phép. Luôn hỏi trước.
- Không chạm vào tượng, tranh tường, bàn thờ, pháp khí hay đồ cúng.
- Không chĩa bàn chân về phía bàn thờ, tượng hay nhà sư; hãy co chân lại khi ngồi.
- Không chỉ ngón tay vào tượng hay hình ảnh thiêng; thay vào đó hãy ra hiệu bằng lòng bàn tay mở, ngửa lên.
- Không trèo lên bảo tháp, đá mani hay công trình thiêng để chụp ảnh.
Quanh người hành hương và nơi thiêng
Bạn sẽ thường dùng chung không gian với người hành hương: người đi kora, người lễ lạy toàn thân hướng về chùa, người lặng lẽ cầu nguyện. Họ đang làm một điều sâu sắc.
- Hãy nhường chỗ cho họ và tránh chắn đường hay tầm nhìn của họ.
- Đi theo dòng chiều kim đồng hồ trên vòng kora để bạn không đi ngược đám đông.
- Không làm gián đoạn ai đó đang giữa lời cầu nguyện hay giữa lễ lạy để chụp ảnh hay đặt câu hỏi.
- Không coi lòng sùng kính là phông nền: hãy cân nhắc khi chụp những khoảnh khắc tôn giáo riêng tư.
Nhiều người hành hương cũng theo truyền thống đi vòng quanh một số lần may mắn, ba, bảy hoặc nhiều hơn, nên đừng ngạc nhiên nếu có người đi vượt bạn một vòng. Hãy để nhịp của tuyến đường đưa bạn đi, giữ phía trong hoặc phía ngoài nếu bạn muốn đi chậm hay nghỉ, và không bao giờ cắt ngang con đường ngược dòng. Nếu bạn tự tham gia một vòng kora, đi một lần một cách tôn trọng là hoàn toàn phù hợp với tư cách du khách.
Chụp ảnh người
Điều này đáng được nhấn mạnh riêng, vì đó là nơi những du khách có thiện ý thường sai nhất.
- Luôn hỏi trước khi chụp một người, đặc biệt nhà sư, ni sư và người lớn tuổi. Nụ cười và cử chỉ hướng về máy ảnh thường đủ để truyền đạt lời đề nghị.
- Chấp nhận “không” một cách nhã nhặn. Nếu ai đó từ chối hoặc có vẻ không thoải mái, hãy hạ máy xuống và đi tiếp.
- Đặc biệt cẩn thận với trẻ em: hãy hỏi người lớn đi cùng.
- Đừng mặc định đưa tiền để chụp ảnh ai đó; điều đó có thể mang tính giao dịch và tốt nhất nên tránh trừ khi tình huống rõ ràng đòi hỏi. Hãy theo nhận định của hướng dẫn viên về chuẩn mực địa phương.
Để biết thêm về cách có những bức ảnh đẹp mà vẫn tôn trọng, xem hướng dẫn chụp ảnh Tây Tạng của chúng tôi.
Vật thiêng và biểu tượng
Cao nguyên đầy những vật có ý nghĩa. Hãy đối xử với chúng cẩn trọng.
| Vật | Nên | Không nên |
|---|---|---|
| Cờ cầu nguyện | Chiêm ngưỡng; để yên | Không lấy, di chuyển hay giẫm lên |
| Đá mani (đá khắc) | Đi qua phía theo chiều kim đồng hồ | Không chạm, đứng hay trèo lên |
| Bánh xe cầu nguyện | Quay nhẹ, theo chiều kim đồng hồ | Không ép hay quay ngược chiều kim đồng hồ |
| Đèn bơ / đồ cúng | Quan sát một cách tôn trọng | Không chạm hay lấy |
| Kinh văn | Đối xử như vật thiêng | Không đặt xuống sàn hay bước qua |
Giao tiếp hằng ngày
Sự ấm áp và lịch thiệp có ý nghĩa ở mọi nơi.
Nên:
- Nhận lòng hiếu khách một cách lịch thiệp: một tách trà bơ được mời bạn là cử chỉ tử tế; nhận nó một cách lịch sự được trân trọng.
- Nhận và trao đồ bằng hai tay, hoặc bằng tay phải, như một dấu hiệu tôn trọng.
- Học một hai từ. Một câu “tashi delek” đơn giản (lời chào và lời chúc phổ biến của người Tạng) đi rất xa, và một nụ cười còn đi xa hơn qua khoảng cách ngôn ngữ.
- Kiên nhẫn và vui tính trước thực tế của du lịch ở độ cao: lịch trình, thời tiết, tình trạng đường và việc vào các điểm tham quan đều có thể thay đổi vào phút chót.
- Ủng hộ sinh kế địa phương bằng cách mua đồ thủ công, đồ ăn nhẹ hay trà từ người bán địa phương khi có thể, thay vì mặc cả quyết liệt vài đồng lẻ.
Không nên:
- Không ồn ào hay xô đẩy trong cửa hàng, chùa hay đám đông.
- Không tham gia thảo luận chính trị nhạy cảm với người dân địa phương; điều đó có thể đặt họ vào tình thế khó xử. Hãy giữ cuộc trò chuyện thân thiện và không chính trị.
- Không xả rác: mang theo những gì bạn mang đến, đặc biệt ở nơi xa và nơi thiêng.
- Không tự cho là biết. Khi không chắc điều gì, hãy hỏi hướng dẫn viên trước.
Lưu ý về du lịch có trách nhiệm
Du khách nước ngoài không thể đi tự túc ở Tây Tạng. Bạn sẽ có hướng dẫn viên có giấy phép hành nghề đi cùng trong một tour có tổ chức do đơn vị có giấy phép thực hiện, với giấy phép du lịch Tây Tạng (Tibet Travel Permit) làm sẵn từ trước; xem hướng dẫn về giấy phép du lịch Tây Tạng của chúng tôi. Điều này hơn cả một thủ tục về phép tắc: hướng dẫn viên là người phiên dịch văn hóa tốt nhất của bạn. Họ sẽ cho bạn biết khi nào nên im lặng, nơi nào chụp ảnh được, cách cư xử ở một điện thờ cụ thể và cách đọc từng tình huống. Hãy dựa vào họ.
Du lịch có trách nhiệm cũng có nghĩa là bước đi nhẹ nhàng: ủng hộ sinh kế địa phương khi có thể, tôn trọng môi trường của một cảnh quan núi cao mong manh, và nhớ rằng bạn là khách ở một nơi mà đức tin được sống công khai mỗi ngày.
Phiên bản ngắn
Nếu bạn không nhớ gì khác: đi theo chiều kim đồng hồ, ăn mặc kín đáo, hỏi trước khi chụp, nói khẽ, không chạm vào vật thiêng, tránh chính trị và làm theo hướng dẫn viên. Làm vậy, bạn sẽ là một sự hiện diện được chào đón, và bạn sẽ trải nghiệm Tây Tạng có ý nghĩa hơn nhiều.
Đem vào thực hành. Lhasa là nơi hầu hết những điều nên và không nên làm này xuất hiện đầu tiên: nội thất tu viện, người hành hương trên Barkhor, sân tranh biện ở Sera. Tour 5 ngày Lhasa & hồ Yamdrok của chúng tôi bao gồm cả ba với hướng dẫn viên bên cạnh để đọc từng tình huống. Tour chạy theo hình thức ghép đoàn vào những ngày cố định; xem tour ghép đoàn và lịch khởi hành sắp tới của chúng tôi.
Sẵn sàng lên kế hoạch cho một hành trình tôn trọng, có hướng dẫn tốt? Hãy xem các tour Tây Tạng của chúng tôi hoặc liên hệ để bắt đầu.
Từ trang viết đến cao nguyên
Khám phá Tây Tạng cùng người có thể giải thích cho bạn
Các chuyến đi của chúng tôi do hướng dẫn viên người Tạng bản địa có giấy phép hành nghề dẫn đoàn, những người có thể giải thích cho bạn điều bạn đang thấy, dù là trong tu viện, trên cung đường hành hương hay giữa thảo nguyên. Đây là hai chuyến đi mà hầu hết du khách chọn để bắt đầu.
Lhasa & Yamdrok (5 ngày)
Lhasa · Hồ Yamdrok · Chùa Xiazhulin · Lhasa
Năm ngày xuất phát từ Lhasa: một buổi sáng thực hành nghề thủ công Tây Tạng, các nhà sư tranh biện ở Sera, cung điện Potala và chùa Jokhang, rồi một ngày vượt đèo Kamba La đến hồ Yamdrok và chùa Xiazhulin. Đây là chuyến đi Tây Tạng ngắn nhất của chúng tôi, chạy theo hình thức đoàn ghép vào các ngày cố định.
Everest & Namtso (9 ngày)
Lhasa · Hồ Yamdrok · Sông băng Karola · Shigatse · Rongbuk · Trại nền Everest · Shigatse · Lhasa · Namtso · Lhasa
Chín ngày thêm Namtso vào con đường đến Everest: các nhà sư tranh biện ở Sera, Potala và Jokhang ở Lhasa; hồ Yamdrok và, xa hơn, sông băng Karola trên đường về phía tây; một đêm tại trại nền Everest; Tashilhunpo; và chuyến đi trong ngày cuối cùng đến Namtso khi bạn đã thích nghi độ cao. Đoàn ghép, khởi hành theo ngày cố định.
Hỏi đáp
Luôn theo chiều kim đồng hồ. Đi theo chiều kim đồng hồ quanh chùa, điện thờ, bảo tháp, đá mani và bánh xe cầu nguyện, cũng như quay bánh xe cầu nguyện theo chiều kim đồng hồ, tuân theo hướng tôn kính truyền thống trong Phật giáo Tây Tạng và dòng chảy của người hành hương.
