Từ trà bơ, tsampa đến momo và thukpa, đây là cẩm nang thẳng thắn về ẩm thực Tây Tạng: món chủ lực của cao nguyên là gì, vị ra sao và cách ăn uống ổn thỏa ở độ cao khi bạn là du khách.
Ẩm thực Tây Tạng được độ cao định hình. Trên một cao nguyên nơi không khí loãng, mùa canh tác ngắn và mùa đông kéo dài, đồ ăn thức uống dần phát triển theo hướng ấm bụng, giàu năng lượng và dựa vào những gì mảnh đất thực sự cho ra: lúa mạch, các sản phẩm từ sữa của bò yak và gia súc khác, cùng những món thịt, món mì đậm đà. Đó là cách ăn mộc mạc, thực tế, và thử nó là một phần thật sự của việc tìm hiểu Tây Tạng.
Dưới đây là những gì bạn có thể gặp, nên tìm món nào và cách ăn uống thoải mái khi đi du lịch.
Những món chủ lực bạn sẽ gặp khắp nơi
Tsampa
Tsampa (bột lúa mạch rang) là nền tảng của chế độ ăn truyền thống ở Tây Tạng. Người ta thường trộn bột với trà bơ cho thành khối dẻo như bột nhào rồi ăn bằng tay, hoặc khuấy vào trà thành món cháo. Món này no lâu, dễ mang theo và đã nuôi sống đời sống trên cao nguyên suốt nhiều thế kỷ. Nhiều người Tạng ăn tsampa mỗi ngày, và khách bộ hành thuở xưa mang theo nó như bữa ăn làm sẵn.
Trà bơ (po cha)
Trà bơ là thức uống của Tây Tạng. Người ta đánh trà đậm cùng bơ yak và muối cho thành thức uống ấm, mặn và hơi sánh. Lần đầu uống, nhiều người ngạc nhiên vì vị gần với nước dùng loãng hơn là trà ngọt. Hãy nhấp vài ngụm rồi hẵng quyết định; nhiều du khách dần thấy hợp, và trà bơ thực sự giúp chống lạnh, chống không khí khô. Mời và rót thêm trà bơ cũng là cử chỉ hiếu khách, nên nhận một chén là điều lịch sự.
Nếu trà bơ không hợp khẩu vị, trà sữa ngọt có mặt khắp nơi và gần với thứ mà phần lớn du khách quen uống hơn nhiều.
Momo
Momo là món bánh hấp nhân kiểu Tây Tạng, đôi khi được chiên, nhân thịt hoặc rau. Đây gần như là món được du khách nào cũng thích: dễ chịu, hình thức quen thuộc và có ở hầu hết mọi nơi. Nhân thay đổi từ thịt yak hoặc thịt cừu băm với hành, gừng đến khoai tây, phô mai hoặc rau. Đó là bữa ăn đáng tin cậy và chắc bụng.
Thukpa
Thukpa là món mì nước đậm đà với rau và thường có thịt trong nước dùng. Ấm áp và bồi bổ, đây là món lý tưởng cho những buổi tối se lạnh trên cao nguyên và là lựa chọn đáng tin cậy khi bạn muốn món gì đó nhẹ bụng.
Thịt, sản phẩm từ sữa và các món đậm đà hơn
Bò yak giữ vị trí nổi bật trong nấu ăn Tây Tạng: thịt yak có mặt trong món hầm, món bánh nhân thịt và cả dạng khô, còn sữa yak là nguyên liệu làm bơ và phô mai. Thịt khô là món truyền thống, vốn là cách giữ nguồn đạm qua những mùa đông dài.
Các sản phẩm từ sữa xuất hiện khắp nền ẩm thực: sữa chua (nhân vật chính của lễ hội Shoton, còn gọi là lễ hội sữa chua), phô mai khô cứng ăn như món vặt, và dĩ nhiên là bơ trong trà và trong tsampa. Nếu bạn thích các món từ sữa, bạn sẽ tìm được nhiều thứ để thưởng thức.
| Món | Là gì | Nên biết |
|---|---|---|
| Tsampa | Bột lúa mạch rang | Trộn với trà bơ; món chủ lực truyền thống |
| Trà bơ (po cha) | Trà đánh với bơ và muối | Vị mặn, ấm bụng; một nét hiếu khách |
| Momo | Bánh hấp/chiên nhân | Nhân thịt hoặc rau; du khách rất thích |
| Thukpa | Mì nước | Ấm bụng và dễ ăn với dạ dày |
| Các món thịt yak | Món hầm, thịt khô, nhân bánh | Thịt nạc và đậm vị |
| Sữa chua Tây Tạng | Sữa chua đặc | Được tôn vinh trong lễ hội Shoton |
Điều bạn nên chuẩn bị khi đi du lịch
Nói thẳng và thực tế:
- Ở thành phố có nhiều lựa chọn hơn. Ở Lhasa và Shigatse, bạn sẽ gặp món Tây Tạng, Trung Quốc, Nepal và một ít món kiểu phương Tây, cùng các lựa chọn thân thiện với người ăn chay. Lộ trình càng xa xôi thì thực đơn càng đơn giản.
- Vùng hẻo lánh nghĩa là bữa ăn cơ bản. Trên những chặng đường bộ dài và các lộ trình hướng đến trại nền Everest hay núi Kailash, hãy chuẩn bị tinh thần cho món ăn giản dị: mì nước, cơm, momo, trứng và trà. Nên mang theo một ít đồ ăn vặt của riêng bạn.
- Người ăn chay vẫn xoay xở được. Momo rau, thukpa, cơm và các món từ bếp Nepal, Trung Quốc giúp việc ăn chay khi đi du lịch khả thi, nhất là ở các thị trấn. Hãy báo trước nhu cầu ăn uống cho hướng dẫn viên để bữa ăn được sắp xếp.
- Ăn ở độ cao thì khác. Ở nơi cao, cảm giác thèm ăn thường giảm và những bữa nặng có thể khiến bạn khó chịu. Nhiều du khách thấy dễ chịu hơn khi ăn nhẹ hơn nhưng chia thành nhiều bữa, ưu tiên tinh bột và uống đủ nước.
Ăn uống ổn thỏa ở độ cao
Vài thói quen đơn giản sẽ giúp ích:
- Uống đủ nước. Không khí khô và loãng trên cao làm cơ thể mất nước rất nhanh. Hãy uống nhiều nước; đồ uống ấm cũng dễ chịu và cũng được tính.
- Hạn chế đồ nặng, nhiều dầu mỡ trong những ngày đầu khi cơ thể còn đang thích nghi.
- Dựa vào tinh bột như cơm, mì và lúa mạch: đây là nguồn năng lượng dễ hấp thu ở độ cao.
- Thận trọng với rượu bia, vì ở nơi cao tác dụng mạnh hơn và có thể làm bạn thấy khó chịu hơn. Nhiều du khách bỏ hẳn hoặc uống ít, nhất là ở giai đoạn đầu chuyến đi.
- Chú ý vệ sinh thực phẩm như khi đi du lịch bất cứ đâu: ưu tiên món nấu chín, còn nóng.
Lòng hiếu khách và phép lịch sự trên bàn ăn
Đồ ăn thức uống gắn chặt với lòng hiếu khách của người Tạng. Nếu bạn được mời trà bơ hoặc một bữa ăn, việc vui vẻ nhận lời sẽ được trân trọng. Chủ nhà có thể rót thêm trà vào chén của bạn nhiều lần; đó là chuyện bình thường và là sự chu đáo. Cũng như ở các tu viện và trong sinh hoạt hằng ngày, chút hiểu biết về văn hóa sẽ giúp bạn đi được rất xa; xem thêm cẩm nang quy tắc ứng xử khi du lịch Tây Tạng.
Ăn uống trong chuyến đi. Trong tour ghép đoàn Lhasa và Everest 8 ngày của chúng tôi, bữa trưa vào ngày đi hồ Yamdrok là lẩu mini nhìn ra mặt hồ, và một trong những ngày ở Lhasa có bữa đặc sản Tây Tạng hoặc Nepal.
Tóm lại
Ẩm thực Tây Tạng không nhất thiết giống món bạn quen ăn, và những chặng xa xôi nhất của chuyến đi chỉ có bữa ăn đơn giản. Nhưng các món chủ lực như momo, thukpa, tsampa và trà bơ là một phần của chất liệu cao nguyên, và cùng nhau thưởng thức chúng là một phần của việc có mặt ở đây. Hãy đến với sự tò mò, ăn nhẹ trong lúc thích nghi độ cao, và để hướng dẫn viên chỉ cho bạn những quán ngon của địa phương.
Sẵn sàng lên kế hoạch? Hãy khám phá các tour Tây Tạng của chúng tôi hoặc liên hệ với chúng tôi kèm nhu cầu ăn uống của bạn, chúng tôi sẽ đảm bảo những nhu cầu ấy được tính sẵn vào hành trình.
Từ trang viết đến cao nguyên
Khám phá Tây Tạng cùng người có thể giải thích cho bạn
Các chuyến đi của chúng tôi do hướng dẫn viên người Tạng bản địa có giấy phép hành nghề dẫn đoàn, những người có thể giải thích cho bạn điều bạn đang thấy, dù là trong tu viện, trên cung đường hành hương hay giữa thảo nguyên. Đây là hai chuyến đi mà hầu hết du khách chọn để bắt đầu.
Lhasa & Yamdrok (5 ngày)
Lhasa · Hồ Yamdrok · Chùa Xiazhulin · Lhasa
Năm ngày xuất phát từ Lhasa: một buổi sáng thực hành nghề thủ công Tây Tạng, các nhà sư tranh biện ở Sera, cung điện Potala và chùa Jokhang, rồi một ngày vượt đèo Kamba La đến hồ Yamdrok và chùa Xiazhulin. Đây là chuyến đi Tây Tạng ngắn nhất của chúng tôi, chạy theo hình thức đoàn ghép vào các ngày cố định.
Everest & Namtso (9 ngày)
Lhasa · Hồ Yamdrok · Sông băng Karola · Shigatse · Rongbuk · Trại nền Everest · Shigatse · Lhasa · Namtso · Lhasa
Chín ngày thêm Namtso vào con đường đến Everest: các nhà sư tranh biện ở Sera, Potala và Jokhang ở Lhasa; hồ Yamdrok và, xa hơn, sông băng Karola trên đường về phía tây; một đêm tại trại nền Everest; Tashilhunpo; và chuyến đi trong ngày cuối cùng đến Namtso khi bạn đã thích nghi độ cao. Đoàn ghép, khởi hành theo ngày cố định.
Hỏi đáp
Tsampa, tức bột lúa mạch rang, là món chủ lực truyền thống. Người ta thường trộn nó với trà bơ thành khối dẻo hoặc cháo rồi ăn bằng tay. Lúa mạch sinh trưởng tốt ở độ cao, vì vậy nó đã là trụ cột của bữa ăn người Tạng suốt nhiều thế kỷ.
